• dau-title
  • Nghiên cứu khoa học
  • cuoi-title

CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI NGA, CHIẾN THẮNG CỦA LIÊN MINH GIAI CẤP CÔNG - NÔNG ĐẦU TIÊN TRONG LỊCH SỬ

Thứ ba - 25/08/2026 10:22

      Cách mạng Tháng Mười Nga, cuộc cách mạng mang sứ mệnh lịch sử khai sinh ra nền dân chủ xã hội chủ nghĩa hiện thực. Thắng lợi của các mạng Tháng Mười là chiến thắng vĩ đại của liên minh giai cấp công nông và nhân dân lao động dùng sức mạnh bạo lực cách mạng đập tan xiềng xích bóc lột của giai cấp phong kiến địa chủ và tư sản, lập nên chính quyền của giai cấp công nông, xây dựng một xã hội mới công bằng, dân chủ của xã hội loài người. Lần đầu tiên trong lịch sử xuất hiện một nhà nước vô sản mà mục tiêu hướng về quyền lợi và hạnh phúc, tự do của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, cơ sở nòng cốt của nhà nước vô sản là khối liên minh bền chặt của lực lượng công nhân, nông dân và nhân dân lao động.
      Bối cảnh thế giới cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX: chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc, đẩy mạnh xâm lược thuộc địa và tranh giành thị trường, làm gia tăng sự bóc lột, nô dịch đối với nhân dân lao động và các nước lạc hậu. Mâu thuẫn giai cấp, dân tộc ngày càng gay gắt, thúc đẩy các phong trào đấu tranh chống áp bức diễn ra mạnh mẽ. Nếu thời đại Mác - Ăngghen là thời đại chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh giữ vị trí thống trị, thì đến thời đại Lênin, chủ nghĩa tư bản đã phát triển thành chủ nghĩa tư bản độc quyền, chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa thực dân, áp đặt ách thống trị tàn khốc lên các thuộc địa.
     Bối cảnh nước Nga cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX: Nước Nga vào giữa thế kỷ XIX, là nước theo chế độ quân chủ chuyên chế Sa hoàng đan xen với chế độ tư bản độc quyền và những quan hệ tiền tư bản chủ nghĩa. Tuy nhiên, nước Nga vẫn là nước nông nghiệp với quan hệ sản xuất phong kiến lạc hậu. Giai cấp nông dân Nga chiếm trên 75% dân số, bị giai cấp địa chủ, quý tộc bóc lột hết sức nặng nề và tàn bạo, nhất là chế độ lao dịch, trình độ sản xuất nông nghiệp lạc hậu, năng suất lao động thấp, nạn mất mùa, đói kém xảy ra thường xuyên làm cho đời sống của nhân dân Nga vô cùng thống khổ, người nông dân Nga do không chịu nổi tô, thuế, phần lớn đã bỏ ruộng đất ra các thành phố lớn kiếm việc làm. Niềm tin vào khả năng lãnh đạo của chế độ Sa hoàng bị giảm sút rõ rệt. Các tổ chức tư bản độc quyền mang màu sắc quý tộc, phong kiến kiểm soát phần lớn các ngành công nghiệp nội địa của Nga như: Dầu mỏ, than đá, luyện kim, đường sắt… Giai cấp công nhân Nga mới ra đời phải làm việc 12 giờ mỗi ngày trong điều kiện lao động hết sức tồi tệ lại có mức lương thấp nhất trong các nước tư bản chủ nghĩa, vừa bị bóc lột, vừa bị đối xử tàn tệ như những kẻ nô lệ trong các hầm mỏ và nhà máy. Đó chính những tàn tích của chế độ phong kiến - nông nô khi phần lớn ruộng đất nằm trong tay giới địa chủ, quý tộc ở Nga. Cuộc sống cực khổ đã đưa người công nhân, nông dân Nga tiến tới con đường bần cùng hóa. Thêm nữa, đế chế Nga hoàng tham gia cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và bị tổn thất nặng nề. Cuộc sống bị bần cùng hóa của công nhân, nông dân, binh sĩ, nhân dân lao động Nga dưới thời Sa hoàng đã nảy sinh những mâu thuẫn đan xen giữa giai cấp công nhân, nông dân Nga với tầng lớp tư bản, chủ nô, Sa hoàng và sự đấu tranh vì quyền lợi giữa bản thân giai cấp tư bản Nga với giới tư bản nước ngoài đã tạo ra hàng loạt phong trào đấu tranh cách mạng. Điển hình: ngày 01/5/1917 (18/4 theo lịch cũ), cuộc đấu tranh biểu tình của hơn 100.000 công nhân và binh lính ở Petrograd và nhiều thành phố trên toàn nước Nga, bị chính phủ lâm thời thẳng tay đàn áp dã man. Điều đó chứng tỏ bộ mặt phản động của Đảng Mensêvích đã được lộ, lòng tin của nhân dân đối với chính phủ lâm thời tư sản bắt đầu lung lay.
      Có thể nói, bối cảnh nước Nga thời điểm đó không có lối thoát nào khác cho nước Nga ngoài con đường đấu tranh vô sản, lật đổ chế độ chuyên chế Nga hoàng và chủ nghĩa tư bản độc quyền lũng đoạn. Thực tiễn lịch sử đã đặt lên vai giai cấp vô sản Nga sứ mệnh đi tiên phong trong sự nghiệp “đào mồ chôn chủ nghĩa tư bản” và đế quốc, xây dựng và tổ chức lại hệ thống nhà nước Cộng hòa dân chủ ở Nga.
      Vai trò của V.I.Lênin và Đảng công nhân xã hội dân chủ Nga xây dựng khối liên minh giai cấp công, nông đấu tranh giành chính quyền
     Năm 1903, nước Nga tồn tại hai chính thể song song, Đảng Mensêvích của các nhà dân chủ tư sản lập ra chính phủ lâm thời và Đảng Bônsêvích (Đảng Công nhân xã hội dân chủ Nga) do V.I.Lênin đứng đầu.
      Đảng Mensêvích đã thi hành những chính sách phản động theo đuổi chiến tranh đế quốc, không quan tâm giải quyết những nhu cầu thiết yếu của nhân dân. Đứng trước tình hình đó, Đảng Bônsêvích đã nhanh chóng quyết định những chiến lược mới. Một mặt làm cách mạng lật đổ chế độ phong kiến của Nga hoàng và chính phủ lâm thời của Đảng Mensêvích, nhanh chóng nắm lấy chính quyền, chấm dứt tình trạng hai chính phủ cùng song song tồn tại, đồng thời đưa ra các sắc lệnh giải quyết các quyền lợi chính đáng của giai cấp nông dân, liên minh với giai cấp nông dân trong cuộc cách mạng dân chủ tư sản. V.I. Lênin chỉ ra: giai cấp vô sản chỉ có thể thắng lợi trong cuộc chiến đấu ấy một khi giai cấp nông dân tham gia cuộc chiến đấu của giai cấp vô sản, vì trong cuộc đấu tranh chống các thế lực phản cách mạng, cần có sự thống nhất ý chí giữa giai cấp vô sản và nông dân vì họ có sự thống nhất về quyền lợi và lợi ích dân tộc. Song muốn liên minh với nông dân, giai cấp vô sản phải một mặt giáo dục nâng cao trình độ giác ngộ của nông dân lên ngang với trình độ của cách mạng dân chủ tư sản, mặt khác phải có cương lĩnh ruộng đất, giải quyết những quyền lợi hàng ngày của nông dân. Với chính sách đúng đắn, thực hiện ngày làm việc 8 giờ cho công nhân và sắc lệnh trao lại toàn bộ ruộng đất cho nông dân đã tạo niềm tinh vững chắc của giai cấp công nhân và nông dân Nga vào Đảng Bônsêvích của V.L.Lênin.
     Tháng 02/1917, dưới sự lãnh đạo của Đảng Bônsêvích và lãnh tụ V.I.Lênin, cuộc cách mạng đã bùng nổ ở Nga, mở đầu bằng cuộc biểu tình ngày 23/02 (theo lịch Nga cũ) nhân ngày kỷ niệm Quốc tế Phụ nữ mùng 8/3 của 9 vạn nữ công nhân ỏ Petrograt, với khẩu hiệu “Đả đảo chiến tranh”, “Đả đảo chế độ chuyên chế”, cuộc đấu tranh đã nhanh chóng chuyển từ tổng bãi công chính trị sang khởi nghĩa vũ trang. Quân khởi nghĩa đã giác ngộ binh lính theo cách mạng, đánh chiếm các công sở, bắt hầu hết các tướng lĩnh của Nga hoàng, chỉ trong vòng 8 ngày chế độ quân chủ chuyên chế ở Nga hoàn toàn sụp đổ. Tuy lật đổ được chính quyền Sa hoàng, nhưng nước Nga vẫn tồn tại chính quyền của Đảng dân chủ tư sản Mensêvích, nước Nga lâm vào tình trạng chính trị mới, quyền lực của chính quyền Bônsêvích và chính quyền lâm thời Mensêvích không thể hợp nhất vì quan điểm và đường lối hoàn toàn trái ngược. Thậm chí, chính quyền lâm của Đảng Mensêvích khống chế đàn áp phong trào biểu tình của giai cấp công nhân, vu cáo Đảng Bônsêvích làm giám điệp cho Đức, đập phá và buộc các tòa báo của Đảng Bônsêvích đóng cửa, nhiều đảng viên Bônsêvích bị truy lùng và bị bắt bởi cảnh sát và hiến binh. Đứng trước tình hình đó, Đảng Bônsêvích quyết định đường lối đấu tranh mới là dùng bạo lực cách mạng để lật đổ chính quyền lâm thời tư sản, thành lập chính quyền vô sản.
      Ngày 25/10/1917, dưới sự lãnh đạo của V.I.Lênin, cuộc khởi nghĩa nổ ra ở Petrograt. Với khẩu hiệu: “Tất cả chính quyền về tay các Xô viết”, cuộc đấu tranh đã giành được sự ủng hộ của đông đảo các lực lượng công nhân, nông dân, binh sĩ và nhân dân lao động, trước sức mạnh của phong trào cách mạng của quần chúng nhân dân và binh sĩ, chính phủ lâm thời của Đảng Mensêvích sụp đổ. Cách mạng Tháng Mười Nga đã giành được thắng lợi hoàn toàn, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa chính thức được xác lập ở Nga, đưa đất nước Nga sang một thể chế chính trị mới, đem lại quyền lợi và lợi ích thiết thực cho giai cấp công nhân, nông dân và nhân dân lao động trên toàn Nga, mở đường thắng lợi cho phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc, tự do ở các nước thuộc địa, trong đó có Việt Nam. Cuộc cách mạng Tháng Mười Nga đã làm thay đổi toàn diện vận mệnh của nước Nga, chế độ công, nông đầu tiên ra đời, vừa đập tan chế độ Nga hoàng, vừa đập tan phái dân chủ tư sản Mensêvích, như Lênin từng viết: “chỉ có một xe mà phải chở hai đống rác, đống thứ nhất là chế độ chuyên chế, rồi đoạn đống thứ hai là chủ nghĩa tư bản”[1].
      Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 khẳng định vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân và thiết lập thành công khối liên minh vững chắc giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và các tầng lớp nhân dân lao động. Cuộc cách mạng ấy đã hiện thực hóa khối liên minh công - nông: Lần đầu tiên trong lịch sử, giai cấp công nhân đã liên minh thành công với giai cấp nông dân nghèo để đánh đổ giai cấp tư sản và địa chủ, giành lấy chính quyền và thiết lập nhà nước kiểu mới - nhà nước Xô viết. Đồng thời, khẳng định vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân trong liên minh giai cấp công - nông. Thắng lợi chứng minh rằng giai cấp công nhân, thông qua chính đảng tiên phong là Đảng Bônsêvích, đủ khả năng lãnh đạo toàn thể nhân dân lao động quản lý xã hội và xây dựng chế độ mới. Đây cũng chính là cơ sở của khối đại đoàn kết dân tộc của nước Nga - Xô viết. Khối liên minh công - nông trở thành nền tảng chính trị - xã hội vững chắc để bảo vệ thành quả cách mạng trước sự tấn công của các thế lực thù địch và nội phản. Bên canh đó, khối liên minh công - nông còn góp phần mở rộng tầm nhìn quốc tế: Bài học từ Nga cho thấy sự cần thiết phải đoàn kết lao động trong nước và quốc tế, tạo ra hình mẫu về liên minh giai cấp cho phong trào cách mạng thế giới.
      Bài học về khối liên minh công - nông từ Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 là nguồn cổ vũ và cơ sở lý luận quan trọng để Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta vận dụng sáng tạo vào thực tiễn cách mạng Việt Nam. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười đã khẳng định vai trò to lớn của giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân, đặc biệt là sự liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân trong việc tập hợp lực lượng, tạo nên sức mạnh cách mạng. Từ đó, Hồ Chí Minh đã tiếp thu và vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về liên minh công - nông vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, một nước thuộc địa có nền nông nghiệp lạc hậu và đại bộ phận dân cư là nông dân. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn xác định công nhân - nông dân là lực lượng nền tảng của cách mạng, đồng thời coi trọng việc tập hợp các tầng lớp nhân dân trong một mặt trận thống nhất, phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Sự kết hợp giữa sức mạnh của giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và các lực lượng yêu nước đã tạo thành nguồn sức mạnh to lớn, góp phần làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc và những thành tựu quan trọng trong công cuộc xây dựng, phát triển đất nước. Bài học đó vẫn có giá trị trong giai đoạn hiện nay. Việc củng cố liên minh công - nông phải gắn với xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, hài hòa lợi ích giữa các giai cấp, tầng lớp và phát huy vai trò của nhân dân. Đồng thời, cần chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của công nhân và nông dân, tạo điều kiện để người lao động tham gia và đóng góp vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Qua đó, tiếp tục phát huy sức mạnh của nhân dân, củng cố nền tảng xã hội vững chắc và tạo động lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
      Tóm lại, Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 là thắng lợi có ý nghĩa lịch sử to lớn, trong đó việc xây dựng và phát huy sức mạnh của liên minh công - nông dưới sự lãnh đạo của Đảng Bônsêvích là một nhân tố quan trọng. Liên minh công - nông đã góp phần tập hợp lực lượng, tạo nên sức mạnh cách mạng để giành chính quyền, đồng thời trở thành nền tảng chính trị - xã hội quan trọng để bảo vệ và xây dựng chính quyền mới. Đối với cách mạng Việt Nam, bài học về liên minh công -nông từ Cách mạng Tháng Mười Nga đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng sáng tạo phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước. Ngày nay, bài học vẫn có giá trị trong việc chăm lo lợi ích nhân dân, phát huy dân chủ, bảo đảm công bằng xã hội, củng cố đại đoàn kết, tạo đồng thuận và phát huy sức mạnh nhân dân trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
ThS. Phùng Thị Thu
Giảng viên khoa Xây dựng Đảng
 

[1] V.I.Lênin, Tác phẩm “Hai sách lược của Đảng dân chủ - xã hội trong cách mạng dân chủ”.

Những tin cũ hơn

Những tin mới hơn

 
circle-japan

TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ TRƯỜNG CHÍNH TRỊ HOÀNG ĐÌNH GIONG TỈNH CAO BẰNG
Địa chỉ: Phường Tân Giang, tỉnh Cao Bằng
Điện thoại: 026.3852.864 - 026.3759.488 -  Email: truongcthoangdinhgiong@gmail.com
Chịu trách nhiệm chính: (Bà) Trịnh Thị Ánh Hoa , Hiệu trưởng.
Ghi rõ nguồn (www.truongchinhtri.caobang.gov.vn) khi phát hành lại thông tin từ địa chỉ này.