GIỚI THIỆU VỀ TRƯỜNG
ĐÀO TẠO BỒI DƯỠNG
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
TỔ CHỨC - HÀNH CHÍNH - QUẢN TRỊ
TIN TỨC SỰ KIỆN
- Liên kết
- Thống kê truy cập
Đang truy cập :
00041
•Thành viên online : 00000
•Máy chủ tìm kiếm : 00012
•Khách viếng thăm : 00029
Hôm nay :
05388
Tháng hiện tại
: 361277
Tổng lượt truy cập : 5733510
- Nghiên cứu khoa học
PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA BẢN ĐỊA THÀNH NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN - THỰC TIỄN TỪ CÁC MÔ HÌNH KHỞI NGHIỆP CỦA THANH NIÊN CAO BẰNG
Thứ ba - 25/08/2026 10:09
1. Văn hóa bản địa - nguồn lực cho khởi nghiệp và phát triển du lịch xanh
Trong bối cảnh phát triển hiện nay, văn hóa ngày càng được nhìn nhận không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực quan trọng cho phát triển bền vững. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu phát huy mạnh mẽ sức mạnh văn hóa và con người Việt Nam, đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng cho phát triển đất nước. Trên cơ sở định hướng đó, nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới nhấn mạnh việc gắn bảo tồn và phát huy giá trị di sản với phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa và đổi mới sáng tạo. Điều đó cho thấy, văn hóa không chỉ là đối tượng cần bảo tồn mà còn là nguồn lực có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của mỗi địa phương.
Trong xu hướng đó, khởi nghiệp từ văn hóa bản địa nổi lên như một hướng tiếp cận mới, kết hợp giữa bảo tồn di sản với đổi mới sáng tạo để tạo ra các sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm mang bản sắc riêng. Thay vì thương mại hóa đơn thuần, mô hình này chuyển hóa các giá trị văn hóa bản địa thành nguồn lực tạo sinh kế và thúc đẩy du lịch xanh, qua đó đáp ứng đúng xu hướng du lịch hiện đại là đề cao trải nghiệm chân thực và trách nhiệm với môi trường.
Cao Bằng là một tỉnh miền núi có trên 95% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, sở hữu hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đặc sắc của các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Mông, Lô Lô... cùng lợi thế của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển khởi nghiệp gắn với văn hóa bản địa. Những năm gần đây, nhiều thanh niên đã lựa chọn các nghề thủ công truyền thống, nghệ thuật dân gian và tri thức bản địa làm nền tảng khởi nghiệp, từng bước chuyển hóa di sản thành sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm du lịch. Phát huy văn hóa bản địa sẽ tạo ra nguồn lực cho sự phát triển kinh tế và du lịch xanh.
2. Phát huy giá trị văn hóa bản địa thành nguồn lực phát triển: Thực tiễn từ các mô hình khởi nghiệp của thanh niên Cao Bằng
Thực tiễn ở Cao Bằng cho thấy, khởi nghiệp từ văn hóa bản địa không đơn thuần là lựa chọn một ngành nghề mới mà phản ánh sự thay đổi trong tư duy phát huy giá trị di sản. Nếu trước đây, văn hóa chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ bảo tồn thì ngày nay, nhiều thanh niên đã tiếp cận văn hóa như một nguồn lực phát triển, vừa gìn giữ bản sắc truyền thống vừa tạo ra những sản phẩm và dịch vụ đáp ứng nhu cầu của thị trường. Điểm chung của các mô hình này là không lợi dụng di sản để trục lợi ngắn hạn, mà tìm cách gia tăng giá trị của di sản thông qua trải nghiệm, giáo dục văn hóa và sự tham gia của cộng đồng.
Tiêu biểu cho hướng tiếp cận đó là mô hình Nùng Indigo của Vương Thị Trang (1998) tại xã Quảng Uyên. Khởi nguồn từ trăn trở trước nguy cơ mai một nghề nhuộm chàm và kỹ thuật vẽ sáp ong của người Nùng An, Trang không lựa chọn phát triển theo hướng mở rộng sản xuất hàng thủ công mà xây dựng một hệ sinh thái trải nghiệm văn hóa lấy nghề truyền thống làm giá trị cốt lõi. Tại đây, du khách không chỉ mua các sản phẩm nhuộm chàm mà còn có cơ hội lưu trú, thưởng thức ẩm thực địa phương, trực tiếp tham gia vẽ sáp ong, nhuộm vải, tìm hiểu câu chuyện về nghề truyền thống và đời sống của cộng đồng người Nùng An. Tiếp cận với phương châm hoạt động “không lấy sản phẩm làm trung tâm, mà lấy văn hóa làm trung tâm”, cụ thể ra khi văn hóa trở thành trung tâm của chuỗi trải nghiệm, giá trị kinh tế của di sản được gia tăng thông qua dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú của du khách, tạo thêm việc làm cho người dân và góp phần xây dựng mô hình du lịch cộng đồng mang đậm bản sắc địa phương.
Nếu Nùng Indigo chuyển hóa nghề nhuộm chàm thành một không gian trải nghiệm văn hóa, thì Dìa Trên Handmade Paper (nghề làm giấy bản thủ công ở xóm Dìa Trên) của Nông Thị Liêm (1995) lại mở ra hướng phát huy giá trị mới đối với nghề làm giấy bản truyền thống. Sinh ra trong gia đình nhiều thế hệ gắn bó với nghề, Liêm không xem giấy bản chỉ là vật liệu phục vụ đời sống tín ngưỡng mà mong muốn đưa những tờ giấy thủ công trở thành các sản phẩm sáng tạo như sổ tay, tranh, quạt giấy và quà lưu niệm, đồng thời xây dựng điểm trải nghiệm để du khách trực tiếp tham gia các công đoạn làm giấy. Theo chị, điều quan trọng nhất không phải chỉ là bán được một sản phẩm, mà là để du khách hiểu rằng giấy bản gắn với đời sống văn hóa của người Tày, Nùng và tiếp tục đồng hành với cộng đồng trong cuộc sống hôm nay. Chính sự kết hợp giữa bảo tồn nghề truyền thống với sáng tạo sản phẩm và du lịch trải nghiệm đã tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho gia đình và người dân địa phương, đồng thời mở ra cơ hội để nghề giấy bản tiếp tục phát triển trong bối cảnh mới.
Khác với hai mô hình khai thác nghề thủ công, Đội hát Then Hoa Rừng do Nông Thị Ánh (1992) ở xã Đàm Thủy được thành lập lựa chọn phát huy giá trị của di sản văn hóa phi vật thể. Từ các lớp truyền dạy hát Then, đàn tính ban đầu, chị đã tập hợp những học viên có chung niềm đam mê để hình thành một đội biểu diễn phục vụ các hoạt động văn hóa và du lịch. Không dừng lại ở biểu diễn, đội còn tổ chức giao lưu, hướng dẫn du khách trải nghiệm hát Then, gảy đàn tính, giới thiệu về trang phục, phong tục và văn hóa của người Tày.
Từ ba mô hình tiêu biểu có thể thấy, dù khai thác các loại hình văn hóa khác nhau, song đều phản ánh một hướng tiếp cận thống nhất trong phát triển khởi nghiệp văn hóa. Nếu Nùng Indigo khẳng định giá trị của việc chuyển nghề truyền thống thành hệ sinh thái trải nghiệm, Dìa Trên Handmade Paper minh chứng cho khả năng đổi mới sáng tạo để gia tăng giá trị sản phẩm văn hóa, thì Đội hát Then Hoa Rừng cho thấy di sản phi vật thể hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực phát triển khi được gắn với giáo dục và du lịch trải nghiệm. Các mô hình này đều gặp nhau ở một điểm biến giá trị truyền thống thành nguồn lực kinh tế. Nhờ đó, người dân có thêm việc làm, bản sắc văn hóa được giữ vững và du lịch xanh của địa phương có thêm điều kiện phát triển.
3. Từ mô hình thực tiễn đến định hướng phát triển khởi nghiệp văn hóa gắn với du lịch xanh ở Cao Bằng
Thực tiễn từ các mô hình Nùng Indigo, Dìa Trên Handmade Paper và Đội hát Then Hoa Rừng cho thấy, khởi nghiệp từ văn hóa bản địa không còn là những sáng kiến mang tính cá nhân mà đang từng bước hình thành một hướng phát triển mới của thanh niên Cao Bằng. Điểm chung của các mô hình là lựa chọn chính các giá trị văn hóa truyền thống làm nền tảng để tạo ra sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm du lịch, qua đó góp phần bảo tồn di sản, tạo sinh kế cho cộng đồng và gia tăng sức hấp dẫn của điểm đến. Điều này phù hợp với định hướng của tỉnh trong việc gắn bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa với phát triển du lịch và kinh tế sáng tạo thông qua nhiều chương trình, đề án về bảo tồn dân ca, dân vũ, dân nhạc, nghề thủ công truyền thống và phát huy di sản văn hóa phi vật thể.
Những mô hình này phát triển được là nhờ phong trào khởi nghiệp của thanh niên trong tỉnh ngày càng được quan tâm. Giai đoạn 2023 - 2025, Tỉnh đoàn Cao Bằng đã tổ chức nhiều hoạt động hỗ trợ như đào tạo, kết nối vốn và xúc tiến thương mại. Nhờ đó, đến năm 2025, toàn tỉnh có hơn 161 mô hình kinh tế của thanh niên, 15 chủ thể với 22 sản phẩm đạt OCOP 3 sao[1], cùng nhiều dự án đạt giải quốc gia. Kết quả này cho thấy việc khởi nghiệp của thanh niên đang chuyển dần từ tự phát, nhỏ lẻ sang có tổ chức và được hỗ trợ bài bản từ tỉnh.
Tuy nhiên, so với tiềm năng về tài nguyên văn hóa và yêu cầu phát triển du lịch xanh, các mô hình khởi nghiệp văn hóa ở Cao Bằng vẫn còn không ít hạn chế. Trước hết, phần lớn mô hình còn có quy mô nhỏ, hoạt động dựa chủ yếu vào nỗ lực của cá nhân, trong khi sự liên kết giữa chủ thể văn hóa, doanh nghiệp du lịch, hợp tác xã, nghệ nhân và các đơn vị lữ hành chưa thực sự chặt chẽ. Vì vậy, nhiều sản phẩm văn hóa vẫn mang tính đơn lẻ, chưa hình thành được chuỗi sản phẩm và dịch vụ đủ sức giữ chân du khách, gia tăng thời gian lưu trú và giá trị chi tiêu. Bên cạnh đó, mặc dù các cấp bộ Đoàn đã triển khai nhiều hoạt động đồng hành với thanh niên trong khởi nghiệp nhưng những khó khăn về vốn, năng lực quản trị, xây dựng thương hiệu, chuyển đổi số và mở rộng thị trường vẫn là những rào cản lớn đối với sự phát triển bền vững của các mô hình.
Từ thực tiễn trên có thể thấy, giá trị bền vững của khởi nghiệp văn hóa không chỉ nằm ở việc tạo thêm một sản phẩm du lịch hay một mô hình kinh doanh mới, mà ở khả năng hình thành hệ sinh thái phát triển dựa trên văn hóa, trong đó di sản được bảo tồn thông qua thực hành, cộng đồng trở thành chủ thể sáng tạo, còn hoạt động du lịch đóng vai trò kết nối giữa giá trị văn hóa với thị trường. Khi ba yếu tố này được gắn kết chặt chẽ, văn hóa không còn là “tài sản tĩnh” cần gìn giữ mà trở thành “nguồn lực động” thúc đẩy phát triển kinh tế, tạo sinh kế cho người dân và nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương. Để khởi nghiệp từ văn hóa bản địa thực sự trở thành động lực phát triển du lịch xanh ở Cao Bằng trong thời gian tới, theo tác giả cần tập trung vào một số định hướng sau:
Thứ nhất, hoàn thiện hệ sinh thái khởi nghiệp văn hóa trên cơ sở tăng cường phối hợp giữa sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng, Tỉnh đoàn Cao Bằng; sở Khoa học và Công nghệ; sở Công Thương; Hiệp hội Du lịch tỉnh, chính quyền địa phương cấp xã, các doanh nghiệp du lịch, hợp tác xã, nghệ nhân và cộng đồng dân cư. Trọng tâm không chỉ là hỗ trợ từng mô hình riêng lẻ mà cần hình thành các chuỗi sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm văn hóa đặc trưng của từng địa phương; đồng thời tăng cường kết nối giữa các chủ thể trong bảo tồn di sản, phát triển du lịch cộng đồng, xúc tiến thương mại và phát triển kinh tế sáng tạo.
Thứ hai, Tỉnh đoàn Cao Bằng cần tiếp tục phát huy vai trò là đầu mối đồng hành với thanh niên khởi nghiệp; đồng thời phối hợp Ngân hàng Chính sách xã hội, Quỹ quốc gia về việc làm và các tổ chức tín dụng triển khai đồng bộ các chương trình hỗ trợ thanh niên phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu, ứng dụng chuyển đổi số, xúc tiến thương mại và kết nối thị trường. Việc hỗ trợ cần chuyển mạnh từ tư duy cấp vốn sang nâng cao năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và phát triển thị trường, giúp các mô hình khởi nghiệp văn hóa nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh.
Thứ ba, UBND các xã, phường (sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp) cần chủ động xây dựng cơ chế khuyến khích cộng đồng dân cư, nghệ nhân và các chủ thể văn hóa tham gia bảo tồn, truyền dạy và khai thác giá trị di sản gắn với phát triển du lịch. Cùng với đó, cần lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình phát triển du lịch, chương trình xây dựng nông thôn mới và bảo tồn văn hóa dân tộc vào hỗ trợ các mô hình khởi nghiệp văn hóa, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế với gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.
Tóm lại, khởi nghiệp từ văn hóa bản địa không chỉ mở ra hướng lập thân, lập nghiệp cho thanh niên mà còn là phương thức hiện thực hóa chủ trương của Đảng về phát huy sức mạnh văn hóa trong phát triển đất nước. Thực tiễn ở Cao Bằng cho thấy, khi văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình sáng tạo, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế, làm giàu bản sắc địa phương và nâng cao sức hấp dẫn của du lịch xanh. Đây cũng là hướng đi có ý nghĩa lâu dài trong việc khai thác hiệu quả nguồn lực văn hóa, góp phần xây dựng nền kinh tế địa phương phát triển theo hướng xanh, bền vững và giàu bản sắc.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.
2. Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng, Chương trình “Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp” giai đoạn 2023-2030 (Kèm theo Quyết định số: 588 /QĐ-UBND ngày 26/5/2023 của Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng).
3. Tỉnh Đoàn Thanh niên, Báo cáo thực trạng, đề xuất cơ chế, chính sách đẩy mạnh phong trào sáng tạo khởi nghiệp thanh niên dân tộc thiểu số năm 2026.
Trong bối cảnh phát triển hiện nay, văn hóa ngày càng được nhìn nhận không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực quan trọng cho phát triển bền vững. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu phát huy mạnh mẽ sức mạnh văn hóa và con người Việt Nam, đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng cho phát triển đất nước. Trên cơ sở định hướng đó, nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới nhấn mạnh việc gắn bảo tồn và phát huy giá trị di sản với phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa và đổi mới sáng tạo. Điều đó cho thấy, văn hóa không chỉ là đối tượng cần bảo tồn mà còn là nguồn lực có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của mỗi địa phương.
Trong xu hướng đó, khởi nghiệp từ văn hóa bản địa nổi lên như một hướng tiếp cận mới, kết hợp giữa bảo tồn di sản với đổi mới sáng tạo để tạo ra các sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm mang bản sắc riêng. Thay vì thương mại hóa đơn thuần, mô hình này chuyển hóa các giá trị văn hóa bản địa thành nguồn lực tạo sinh kế và thúc đẩy du lịch xanh, qua đó đáp ứng đúng xu hướng du lịch hiện đại là đề cao trải nghiệm chân thực và trách nhiệm với môi trường.
Cao Bằng là một tỉnh miền núi có trên 95% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, sở hữu hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đặc sắc của các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Mông, Lô Lô... cùng lợi thế của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển khởi nghiệp gắn với văn hóa bản địa. Những năm gần đây, nhiều thanh niên đã lựa chọn các nghề thủ công truyền thống, nghệ thuật dân gian và tri thức bản địa làm nền tảng khởi nghiệp, từng bước chuyển hóa di sản thành sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm du lịch. Phát huy văn hóa bản địa sẽ tạo ra nguồn lực cho sự phát triển kinh tế và du lịch xanh.
2. Phát huy giá trị văn hóa bản địa thành nguồn lực phát triển: Thực tiễn từ các mô hình khởi nghiệp của thanh niên Cao Bằng
Thực tiễn ở Cao Bằng cho thấy, khởi nghiệp từ văn hóa bản địa không đơn thuần là lựa chọn một ngành nghề mới mà phản ánh sự thay đổi trong tư duy phát huy giá trị di sản. Nếu trước đây, văn hóa chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ bảo tồn thì ngày nay, nhiều thanh niên đã tiếp cận văn hóa như một nguồn lực phát triển, vừa gìn giữ bản sắc truyền thống vừa tạo ra những sản phẩm và dịch vụ đáp ứng nhu cầu của thị trường. Điểm chung của các mô hình này là không lợi dụng di sản để trục lợi ngắn hạn, mà tìm cách gia tăng giá trị của di sản thông qua trải nghiệm, giáo dục văn hóa và sự tham gia của cộng đồng.
Tiêu biểu cho hướng tiếp cận đó là mô hình Nùng Indigo của Vương Thị Trang (1998) tại xã Quảng Uyên. Khởi nguồn từ trăn trở trước nguy cơ mai một nghề nhuộm chàm và kỹ thuật vẽ sáp ong của người Nùng An, Trang không lựa chọn phát triển theo hướng mở rộng sản xuất hàng thủ công mà xây dựng một hệ sinh thái trải nghiệm văn hóa lấy nghề truyền thống làm giá trị cốt lõi. Tại đây, du khách không chỉ mua các sản phẩm nhuộm chàm mà còn có cơ hội lưu trú, thưởng thức ẩm thực địa phương, trực tiếp tham gia vẽ sáp ong, nhuộm vải, tìm hiểu câu chuyện về nghề truyền thống và đời sống của cộng đồng người Nùng An. Tiếp cận với phương châm hoạt động “không lấy sản phẩm làm trung tâm, mà lấy văn hóa làm trung tâm”, cụ thể ra khi văn hóa trở thành trung tâm của chuỗi trải nghiệm, giá trị kinh tế của di sản được gia tăng thông qua dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú của du khách, tạo thêm việc làm cho người dân và góp phần xây dựng mô hình du lịch cộng đồng mang đậm bản sắc địa phương.
Nếu Nùng Indigo chuyển hóa nghề nhuộm chàm thành một không gian trải nghiệm văn hóa, thì Dìa Trên Handmade Paper (nghề làm giấy bản thủ công ở xóm Dìa Trên) của Nông Thị Liêm (1995) lại mở ra hướng phát huy giá trị mới đối với nghề làm giấy bản truyền thống. Sinh ra trong gia đình nhiều thế hệ gắn bó với nghề, Liêm không xem giấy bản chỉ là vật liệu phục vụ đời sống tín ngưỡng mà mong muốn đưa những tờ giấy thủ công trở thành các sản phẩm sáng tạo như sổ tay, tranh, quạt giấy và quà lưu niệm, đồng thời xây dựng điểm trải nghiệm để du khách trực tiếp tham gia các công đoạn làm giấy. Theo chị, điều quan trọng nhất không phải chỉ là bán được một sản phẩm, mà là để du khách hiểu rằng giấy bản gắn với đời sống văn hóa của người Tày, Nùng và tiếp tục đồng hành với cộng đồng trong cuộc sống hôm nay. Chính sự kết hợp giữa bảo tồn nghề truyền thống với sáng tạo sản phẩm và du lịch trải nghiệm đã tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho gia đình và người dân địa phương, đồng thời mở ra cơ hội để nghề giấy bản tiếp tục phát triển trong bối cảnh mới.
Khác với hai mô hình khai thác nghề thủ công, Đội hát Then Hoa Rừng do Nông Thị Ánh (1992) ở xã Đàm Thủy được thành lập lựa chọn phát huy giá trị của di sản văn hóa phi vật thể. Từ các lớp truyền dạy hát Then, đàn tính ban đầu, chị đã tập hợp những học viên có chung niềm đam mê để hình thành một đội biểu diễn phục vụ các hoạt động văn hóa và du lịch. Không dừng lại ở biểu diễn, đội còn tổ chức giao lưu, hướng dẫn du khách trải nghiệm hát Then, gảy đàn tính, giới thiệu về trang phục, phong tục và văn hóa của người Tày.
Từ ba mô hình tiêu biểu có thể thấy, dù khai thác các loại hình văn hóa khác nhau, song đều phản ánh một hướng tiếp cận thống nhất trong phát triển khởi nghiệp văn hóa. Nếu Nùng Indigo khẳng định giá trị của việc chuyển nghề truyền thống thành hệ sinh thái trải nghiệm, Dìa Trên Handmade Paper minh chứng cho khả năng đổi mới sáng tạo để gia tăng giá trị sản phẩm văn hóa, thì Đội hát Then Hoa Rừng cho thấy di sản phi vật thể hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực phát triển khi được gắn với giáo dục và du lịch trải nghiệm. Các mô hình này đều gặp nhau ở một điểm biến giá trị truyền thống thành nguồn lực kinh tế. Nhờ đó, người dân có thêm việc làm, bản sắc văn hóa được giữ vững và du lịch xanh của địa phương có thêm điều kiện phát triển.
3. Từ mô hình thực tiễn đến định hướng phát triển khởi nghiệp văn hóa gắn với du lịch xanh ở Cao Bằng
Thực tiễn từ các mô hình Nùng Indigo, Dìa Trên Handmade Paper và Đội hát Then Hoa Rừng cho thấy, khởi nghiệp từ văn hóa bản địa không còn là những sáng kiến mang tính cá nhân mà đang từng bước hình thành một hướng phát triển mới của thanh niên Cao Bằng. Điểm chung của các mô hình là lựa chọn chính các giá trị văn hóa truyền thống làm nền tảng để tạo ra sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm du lịch, qua đó góp phần bảo tồn di sản, tạo sinh kế cho cộng đồng và gia tăng sức hấp dẫn của điểm đến. Điều này phù hợp với định hướng của tỉnh trong việc gắn bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa với phát triển du lịch và kinh tế sáng tạo thông qua nhiều chương trình, đề án về bảo tồn dân ca, dân vũ, dân nhạc, nghề thủ công truyền thống và phát huy di sản văn hóa phi vật thể.
Những mô hình này phát triển được là nhờ phong trào khởi nghiệp của thanh niên trong tỉnh ngày càng được quan tâm. Giai đoạn 2023 - 2025, Tỉnh đoàn Cao Bằng đã tổ chức nhiều hoạt động hỗ trợ như đào tạo, kết nối vốn và xúc tiến thương mại. Nhờ đó, đến năm 2025, toàn tỉnh có hơn 161 mô hình kinh tế của thanh niên, 15 chủ thể với 22 sản phẩm đạt OCOP 3 sao[1], cùng nhiều dự án đạt giải quốc gia. Kết quả này cho thấy việc khởi nghiệp của thanh niên đang chuyển dần từ tự phát, nhỏ lẻ sang có tổ chức và được hỗ trợ bài bản từ tỉnh.
Tuy nhiên, so với tiềm năng về tài nguyên văn hóa và yêu cầu phát triển du lịch xanh, các mô hình khởi nghiệp văn hóa ở Cao Bằng vẫn còn không ít hạn chế. Trước hết, phần lớn mô hình còn có quy mô nhỏ, hoạt động dựa chủ yếu vào nỗ lực của cá nhân, trong khi sự liên kết giữa chủ thể văn hóa, doanh nghiệp du lịch, hợp tác xã, nghệ nhân và các đơn vị lữ hành chưa thực sự chặt chẽ. Vì vậy, nhiều sản phẩm văn hóa vẫn mang tính đơn lẻ, chưa hình thành được chuỗi sản phẩm và dịch vụ đủ sức giữ chân du khách, gia tăng thời gian lưu trú và giá trị chi tiêu. Bên cạnh đó, mặc dù các cấp bộ Đoàn đã triển khai nhiều hoạt động đồng hành với thanh niên trong khởi nghiệp nhưng những khó khăn về vốn, năng lực quản trị, xây dựng thương hiệu, chuyển đổi số và mở rộng thị trường vẫn là những rào cản lớn đối với sự phát triển bền vững của các mô hình.
Từ thực tiễn trên có thể thấy, giá trị bền vững của khởi nghiệp văn hóa không chỉ nằm ở việc tạo thêm một sản phẩm du lịch hay một mô hình kinh doanh mới, mà ở khả năng hình thành hệ sinh thái phát triển dựa trên văn hóa, trong đó di sản được bảo tồn thông qua thực hành, cộng đồng trở thành chủ thể sáng tạo, còn hoạt động du lịch đóng vai trò kết nối giữa giá trị văn hóa với thị trường. Khi ba yếu tố này được gắn kết chặt chẽ, văn hóa không còn là “tài sản tĩnh” cần gìn giữ mà trở thành “nguồn lực động” thúc đẩy phát triển kinh tế, tạo sinh kế cho người dân và nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương. Để khởi nghiệp từ văn hóa bản địa thực sự trở thành động lực phát triển du lịch xanh ở Cao Bằng trong thời gian tới, theo tác giả cần tập trung vào một số định hướng sau:
Thứ nhất, hoàn thiện hệ sinh thái khởi nghiệp văn hóa trên cơ sở tăng cường phối hợp giữa sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng, Tỉnh đoàn Cao Bằng; sở Khoa học và Công nghệ; sở Công Thương; Hiệp hội Du lịch tỉnh, chính quyền địa phương cấp xã, các doanh nghiệp du lịch, hợp tác xã, nghệ nhân và cộng đồng dân cư. Trọng tâm không chỉ là hỗ trợ từng mô hình riêng lẻ mà cần hình thành các chuỗi sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm văn hóa đặc trưng của từng địa phương; đồng thời tăng cường kết nối giữa các chủ thể trong bảo tồn di sản, phát triển du lịch cộng đồng, xúc tiến thương mại và phát triển kinh tế sáng tạo.
Thứ hai, Tỉnh đoàn Cao Bằng cần tiếp tục phát huy vai trò là đầu mối đồng hành với thanh niên khởi nghiệp; đồng thời phối hợp Ngân hàng Chính sách xã hội, Quỹ quốc gia về việc làm và các tổ chức tín dụng triển khai đồng bộ các chương trình hỗ trợ thanh niên phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu, ứng dụng chuyển đổi số, xúc tiến thương mại và kết nối thị trường. Việc hỗ trợ cần chuyển mạnh từ tư duy cấp vốn sang nâng cao năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và phát triển thị trường, giúp các mô hình khởi nghiệp văn hóa nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh.
Thứ ba, UBND các xã, phường (sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp) cần chủ động xây dựng cơ chế khuyến khích cộng đồng dân cư, nghệ nhân và các chủ thể văn hóa tham gia bảo tồn, truyền dạy và khai thác giá trị di sản gắn với phát triển du lịch. Cùng với đó, cần lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình phát triển du lịch, chương trình xây dựng nông thôn mới và bảo tồn văn hóa dân tộc vào hỗ trợ các mô hình khởi nghiệp văn hóa, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế với gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.
Tóm lại, khởi nghiệp từ văn hóa bản địa không chỉ mở ra hướng lập thân, lập nghiệp cho thanh niên mà còn là phương thức hiện thực hóa chủ trương của Đảng về phát huy sức mạnh văn hóa trong phát triển đất nước. Thực tiễn ở Cao Bằng cho thấy, khi văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình sáng tạo, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế, làm giàu bản sắc địa phương và nâng cao sức hấp dẫn của du lịch xanh. Đây cũng là hướng đi có ý nghĩa lâu dài trong việc khai thác hiệu quả nguồn lực văn hóa, góp phần xây dựng nền kinh tế địa phương phát triển theo hướng xanh, bền vững và giàu bản sắc.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.
2. Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng, Chương trình “Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp” giai đoạn 2023-2030 (Kèm theo Quyết định số: 588 /QĐ-UBND ngày 26/5/2023 của Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng).
3. Tỉnh Đoàn Thanh niên, Báo cáo thực trạng, đề xuất cơ chế, chính sách đẩy mạnh phong trào sáng tạo khởi nghiệp thanh niên dân tộc thiểu số năm 2026.
ThS. Nguyễn Thu Hằng
Khoa Lý luận cơ sở
Khoa Lý luận cơ sở
[1] [1] Tỉnh Đoàn Thanh niên: Báo cáo đánh giá kết quả đồng hành với thanh niên trong khởi nghiệp, lập nghiệp giai đoạn 2023 - 2025.
Những tin cũ hơn
Những tin mới hơn
- Tin nổi bật
