ĐÓNG GÓP CỦA ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP TRONG XÂY DỰNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG GÓP PHẦN LÀM NÊN THẮNG LỢI CỦA TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM NĂM 1945

Thứ ba - 25/08/2026 10:02

Đại tướng Võ Nguyên Giáp (bí danh Dương Hoài Nam, thường gọi là anh Văn), sinh ngày 25/8/1911 tại làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình; là chiến sĩ cộng sản, nhà lãnh đạo chính trị, quân sự có nhiều đóng góp quan trọng đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc Việt Nam. Một trong những dấu mốc thể hiện rõ tài năng, bản lĩnh và những đóng góp của đồng chí Võ Nguyên Giáp là quá trình chuẩn bị và tiến hành Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đặc biệt trên lĩnh vực xây dựng, tổ chức và chỉ huy lực lượng vũ trang cách mạng.
Đóng góp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong quá trình xây dựng, phát triển và thống nhất lực lượng vũ trang cách mạng

Hội nghị lần thứ Tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương tháng 5/1941 xác định cách mạng Đông Dương sẽ “kết liễu bằng một cuộc khởi nghĩa vũ trang”[1], do đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng. Sau Hội nghị, Đảng chủ trương duy trì và phát triển “Cứu quốc quân”, lực lượng ra đời từ khởi nghĩa Bắc Sơn - Võ Nhai, đồng thời chỉ đạo các cấp bộ đảng ở địa phương xây dựng lực lượng vũ trang trên cơ sở lực lượng chính trị rộng rãi của quần chúng. Đây là chủ trương có ý nghĩa quan trọng, từng bước chuẩn bị lực lượng quân sự cần thiết cho cuộc đấu tranh giành chính quyền khi thời cơ xuất hiện.
Trong quá trình tham gia xây dựng phong trào cách mạng, nhất là từ khi được giao phụ trách phong trào “Nam tiến” năm 1943, đồng chí Võ Nguyên Giáp đã trực tiếp tham gia gây dựng cơ sở, phát triển lực lượng và tích lũy kinh nghiệm thực tiễn về tổ chức các đội quân công tác. Đồng chí Võ Nguyên Giáp đặc biệt quan tâm đến việc bảo đảm vũ khí cho lực lượng cách mạng; thu nhặt nhựa trám, nhựa thông, những mảnh thùng sắt tây cũ, mang về “Lò rèn Lô cốt đỏ”, xưởng sản xuất vũ khí tại vùng núi Lam Sơn, châu Hòa An, Cao Bằng, để góp phần sản xuất vũ khí.
Trên cơ sở những tri thức quân sự tích lũy trong quá trình nghiên cứu, giảng dạy lịch sử, những kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình hoạt động ở trong nước và Trung Quốc, đặc biệt là quán triệt tư tưởng và sự chỉ đạo trực tiếp của Hồ Chí Minh trong Chỉ thị thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, đồng chí Võ Nguyên Giáp đã khẩn trương triển khai nhiệm vụ. Ngày 22/12/1944, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập tại Cao Bằng với 34 chiến sĩ và một chi bộ Đảng làm hạt nhân lãnh đạo. Ngay sau khi thành lập, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân nhanh chóng bước vào chiến đấu. Chiều 25/12/1944, Đội tiến công đồn Phay Khắt; sáng 26/12 tiếp tục đánh đồn Nà Ngần và giành thắng lợi; đã bước đầu thể hiện khả năng tổ chức, chiến đấu và phát triển.
Điều đáng chú ý là sau những thắng lợi quân sự đầu tiên, dưới sự chỉ huy của đồng chí Võ Nguyên Giáp, Đội không chỉ chú trọng đánh địch mà nhanh chóng chuyển sang đẩy mạnh hoạt động vũ trang tuyên truyền, xây dựng cơ sở và củng cố căn cứ cách mạng. Sau hai trận Phay Khắt, Nà Ngần, Đội bí mật chuyển quân về căn cứ mới nhằm giữ thế hợp pháp cho quần chúng, đồng thời tiếp tục tuyên truyền, gây dựng cơ sở và củng cố khu căn cứ Cao - Bắc - Lạng. Qua đó, lực lượng vũ trang vừa thực hiện chức năng chiến đấu, vừa làm công tác chính trị, tuyên truyền, vận động và tổ chức quần chúng. Đây cũng chính là sự cụ thể hóa quan điểm “chính trị trọng hơn quân sự” trong tổ chức và hoạt động của lực lượng vũ trang cách mạng. Sau khi Nhật đảo chính Pháp diễn ra vào đêm 9/3/1945, thực hiện Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, giữa tháng 3/1945, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân dưới sự chỉ huy của đồng chí Võ Nguyên Giáp được phân công về các địa phương, phối hợp với lực lượng vũ trang sở tại đánh Nhật, hỗ trợ nhân dân nổi dậy giành chính quyền. Nhiều mũi tiến xuống Ngân Sơn, Chợ Rã, Chợ Đồn (Bắc Kạn).
Từ trực tiếp tổ chức, chỉ huy lực lượng, đồng chí Võ Nguyên Giáp từng bước tham gia sâu hơn vào công tác lãnh đạo, chỉ đạo quân sự. Tại Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kỳ tháng 4/1945, đồng chí được phân công tham gia Ủy ban Quân sự cách mạng. Một dấu mốc quan trọng là ngày 15/5/1945, Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân và Cứu quốc quân được hợp nhất thành Việt Nam Giải phóng quân; Bộ Tư lệnh đầu tiên gồm Võ Nguyên Giáp, Trần Đăng Ninh và Chu Văn Tấn. Sự thống nhất này đánh dấu bước phát triển mới của lực lượng vũ trang cách mạng theo hướng tập trung, thống nhất về tổ chức và chỉ huy, tạo điều kiện nâng cao sức mạnh chiến đấu và phối hợp hoạt động. Qua đó cho thấy đóng góp nổi bật của đồng chí Võ Nguyên Giáp trong quá trình xây dựng, phát triển và thống nhất lực lượng vũ trang, góp phần chuẩn bị trực tiếp cho Tổng khởi nghĩa giành chính quyền.
Từ xây dựng lực lượng đến đưa lực lượng vũ trang trực tiếp tham gia Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945
Từ tháng 8/1945, khi Nhật Bản đứng trước thất bại và chấp nhận đầu hàng Đồng minh, thời cơ Tổng khởi nghĩa xuất hiện, đặt ra yêu cầu nhanh chóng đưa lực lượng cách mạng đã được chuẩn bị vào hành động. Trong thời điểm quyết định đó, vai trò của đồng chí Võ Nguyên Giáp chuyển từ trực tiếp xây dựng, tổ chức và chỉ huy lực lượng vũ trang sang tham gia lãnh đạo, chỉ đạo Tổng khởi nghĩa. Ngày 12/8/1945, Ủy ban Chỉ huy lâm thời Khu giải phóng, trong đó đồng chí Võ Nguyên Giáp là Ủy viên Thường trực đặc trách quân sự, ban hành Mệnh lệnh khởi nghĩa trong Khu giải phóng. Ngày 13/8, đồng chí được phân công tham gia Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc và ngay trong đêm đã giao Trần Huy Liệu dự thảo “Quân lệnh số 1”, sau đó thay mặt Ủy ban Khởi nghĩa ký ban hành văn kiện quan trọng này.
Trong những ngày giữa tháng 8/1945, đồng chí Võ Nguyên Giáp tham gia Hội nghị toàn quốc của Đảng tại Tân Trào với nhiệm vụ Thư ký Hội nghị và được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Chiều 16/8, trước khi Quốc dân Đại hội Tân Trào khai mạc, đồng chí thay mặt Việt Nam Giải phóng quân giao nhiệm vụ, ra lệnh cho bộ đội tiến về giải phóng Thái Nguyên; đồng thời được Quốc dân Đại hội bầu làm Ủy viên Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam. Việc trực tiếp chỉ huy Giải phóng quân tiến về Thái Nguyên thể hiện rõ bước chuyển từ xây dựng, chuẩn bị lực lượng sang sử dụng lực lượng vũ trang phục vụ nhiệm vụ trung tâm là giành chính quyền.
Ngày 21/8/1945, sau khi bố trí một bộ phận lực lượng tiếp tục giải quyết tình hình tại Thái Nguyên, đồng chí Võ Nguyên Giáp cùng đại bộ phận lực lượng tiến về Hà Nội và tham gia giải quyết những nhiệm vụ cấp bách của cách mạng. Ngày 27/8, đồng chí được phân công giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ trong Chính phủ Cách mạng lâm thời. Tại Lễ Độc lập ngày 02/9/1945, sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đồng chí Võ Nguyên Giáp thay mặt Chính phủ báo cáo về tình hình trong nước và các chính sách của Chính phủ, kêu gọi toàn dân đoàn kết bảo vệ nền độc lập, tự do vừa giành được.

Như vậy, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 trước hết là kết quả của đường lối đúng đắn, sự lãnh đạo của Đảng và lãnh tụ Hồ Chí Minh, đồng thời là thành quả đấu tranh của toàn thể dân tộc Việt Nam. Trong thắng lợi chung đó, đồng chí Võ Nguyên Giáp có những đóng góp quan trọng trên lĩnh vực quân sự, nổi bật ở hai phương diện có quan hệ chặt chẽ với nhau: xây dựng, phát triển lực lượng vũ trang cách mạng và tổ chức đưa lực lượng ấy trực tiếp tham gia Tổng khởi nghĩa khi thời cơ xuất hiện. Qua đó đánh dấu bước trưởng thành quan trọng của đồng chí Võ Nguyên Giáp từ một cán bộ hoạt động cách mạng trở thành một trong những cán bộ lãnh đạo, chỉ huy quân sự chủ chốt của Đảng, tạo tiền đề cho những đóng góp lớn lao của Đại tướng đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc về sau./.

ThS. Nguyễn Thị Oanh
Giảng viên phòng Quản lý đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học

[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2000), Văn kiện Đảng Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 7, tr.426.

GIỚI THIỆU VỀ TRƯỜNG

ĐÀO TẠO BỒI DƯỠNG

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

TỔ CHỨC - HÀNH CHÍNH - QUẢN TRỊ

TIN TỨC SỰ KIỆN

ĐÓNG GÓP CỦA ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP TRONG XÂY DỰNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG GÓP PHẦN LÀM NÊN THẮNG LỢI CỦA TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM NĂM 1945

Những tin cũ hơn

Những tin mới hơn